حرف مضارع متحرّك باشد احتياج به همزه نباشد وبه همان حركت امر بنا كنند وحركت آخر ونون عوض رفع بيفتد به وقفى . پس در باب تفعيل ، امر مخاطب بر اين وجه باشد : صرّف صرّفا صرّفوا صرّفي ، صرّفا ، صرّفن ودر باب مفاعله گويى : ضارب ضاربا ضاربوا ضاربي ضاربا ضاربن ودر باب فعلل گوئى : دحرج دحرجا دحرجوا دحرجى دحرجا دحرجن . واگر ما بعد حرف استقبال ساكن باشد ، احتياج به همزه وصل افتد واگر ما بعد آن ساكن ضمّه باشد همزه را مضموم گردانند وحركت آخر ونون عوض رفع را به وقفى بيندازند چون : انصر انصرا انصروا انصرى انصرا انصرن واگر ما بعد حرف ساكن فتحه باشد يا كسره همزه را مكسور گردانند وآخر را موقوف سازند چون : اعلم اعلما اعلموا اعلمى اعلما اعلمن واضرب اضربا اضربوا اضربى اضربا اضربن . وچون همزهء وصل متصل شود به ما قبل خود ، ساقط گردد در لفظ وثابت باشد در عبارت ، چون : فاطلب ثمّ اطلب . فصل : [ لازم ومتعدّى ] مجموع افعال بر دو نوع بود : لازم ومتعدّى . لازم آن است كه فعل از فاعل تجاوز نكند وبه مفعول به نرسد چون : ذهب زيد وقعد عمرو ، ومتعدّى آن است كه فعل از فاعل تجاوز كند وبه مفعول به برسد چون : ضرب زيد عمروا . ولازم را به همزهء باب افعال وتضعيف عين باب تفعيل وباي